Letra e komisioneres evropiane për Zgjerim, Marta Kos, drejtuar vendeve të Ballkanit Perëndimor, përbën një paralajmërim serioz për nevojën urgjente të përshpejtimit të reformave në kuadër të Planit të Rritjes.
Sipas informacioneve të publikuara nga Radio Evropa e Lirë, nëse reformat e dakorduara nuk realizohen deri më 30 qershor, rajoni mund të humbasë mbi 700 milionë euro nga fondet e Bashkimit Evropian. Ky moment konsiderohet kritik, pasi fondet janë të kufizuara dhe çdo vonesë sjell pasoja të pakthyeshme.
Rreziku për Maqedoninë e Veriut: 49.2 milionë euro
Nga fondi total prej 6 miliardë eurosh për periudhën 2024–2027, shpërndarja për vendet e rajonit është si vijon: Shqipëria përfiton 922 milionë euro, Bosnja dhe Hercegovina 1.085 miliardë euro, Kosova 882 milionë euro, Mali i Zi 383.5 milionë euro, Maqedonia e Veriut 750.4 milionë euro dhe Serbia 1.586 miliardë euro.
Megjithatë, për Maqedoninë e Veriut ekziston rreziku konkret i humbjes së 49.2 milionë eurove nëse nuk përmbushen kushtet e kërkuara. Në një situatë ekonomike të brishtë, me inflacion në rritje dhe investime të huaja në rënie, kjo humbje do të kishte ndikim të ndjeshëm në zhvillimin e vendit.
Mungesa e këtyre fondeve do të thoshte më pak investime në administratë moderne, procese digjitale të ngadalësuara, projekte më të pakta mjedisore dhe në përgjithësi më pak iniciativa në dobi të qytetarëve. Një dështim i tillë do të interpretohej nga Brukseli si mungesë serioziteti dhe kapaciteti për të përmbushur standardet e kërkuara për integrim.
Pasojat për rajonin
Nëse reformat nuk zbatohen, humbjet potenciale për vendet e tjera të rajonit janë të konsiderueshme:
- Kosova: 68.8 milionë euro
- Shqipëria: 67.7 milionë euro
- Bosnja dhe Hercegovina: 373.9 milionë euro
- Mali i Zi: 15.1 milionë euro
- Maqedonia e Veriut: 49.2 milionë euro
- Serbia: nga 108.7 deri në 135.9 milionë euro
Arsyet kryesore të ngecjes lidhen me polarizimin politik, administratën joefikase dhe mungesën e kapaciteteve institucionale. Në shumë raste, interesat partiake e trajtojnë reformën si kërcënim për pushtetin, duke e vështirësuar zbatimin e ndryshimeve të domosdoshme.
Në rastin e Maqedonisë së Veriut, vonesat janë veçanërisht të dukshme në sektorë kyç si gjyqësori, administrata publike dhe ekonomia.
Në këtë kontekst, vendi përballet me një zgjedhje të rëndësishme: të përshpejtojë reformat dhe të sigurojë fondet që nxisin zhvillimin, apo të rrezikojë humbjen e tyre dhe të dërgojë një sinjal negativ për aftësinë e tij integruese.
Në një kohë kur pritshmëritë e qytetarëve për standard më të mirë jetese janë në rritje dhe integrimi evropian mbetet prioritet strategjik, humbja e këtyre fondeve do të përbënte jo vetëm një dështim ekonomik, por edhe një goditje politike. Letra e komisioneres Kos është një thirrje e qartë se momenti për veprim është tan