Kur një përgjigje e parë duket e çuditshme ose nuk “përputhet” me pritshmëritë tona, truri aktivizon një ndjenjë të lehtë pasigurie. Kjo ndjesi funksionon si një alarm i brendshëm që na shtyn të ndalemi dhe të kalojmë nga reagimi i shpejtë në një analizë më të thellë dhe të kujdesshme.
Në psikologjinë kognitive, mënyra si mendojmë shpesh ndahet në dy procese kryesore. Njëri është intuitiv, i shpejtë dhe pothuajse automatik, që na ndihmon të marrim vendime pa shumë përpjekje. Tjetri është analitik, më i ngadaltë dhe kërkon fokus, energji dhe arsyetim të vetëdijshëm.
Për shkak se të menduarit analitik kërkon më shumë përpjekje, njerëzit priren të mbështeten tek intuita sa herë që është e mundur. Por lind pyetja: si e kupton truri kur duhet të ndalojë dhe të analizojë më thellë?
Tradicionalisht, kjo është shpjeguar përmes metakognicionit, aftësisë për të vlerësuar mendimet tona dhe për të kuptuar nëse një përgjigje duket e saktë apo jo. Megjithatë, studime të reja sugjerojnë një këndvështrim tjetër: rolin e emocioneve të menjëhershme.
Sipas hulumtimeve të publikuara në Thinking & Reasoning nga studiuesit Cédric Cortial, Jérôme Prado dhe Serge Caparos, ndjenja e dyshimit nuk është thjesht një vlerësim racional, por një reagim emocional i menjëhershëm. Pikërisht kjo ndjenjë e pakëndshme mund të jetë ajo që na shtyn të kalojmë nga mendimi intuitiv tek ai analitik.
Në këtë mënyrë, emocionet nuk janë pengesë për arsyetimin, por një mekanizëm i rëndësishëm që na ndihmon të kuptojmë kur duhet të mendojmë më thellë.